Anasayfa / Genel / AFYONKARAHİSAR İL GENEL JEOLOJİSİ – İL İL GENEL JEOLOJİ

AFYONKARAHİSAR İL GENEL JEOLOJİSİ – İL İL GENEL JEOLOJİ

AFYONKARAHİSAR İL GENEL JEOLOJİSİ – İL İL GENEL JEOLOJİ

Sayın okuyucularımız sitemizde yeni bir yazı dizisi başladı ! Üyelerimizden gelen yoğun istek üzere her İle özel genel jeoloji bilgilerini sitemize yüklüyoruz. Bu yazı dizimizin il il genel jeoloji ve 81 ilimizin jeolojisini artık bu yazılarda bulabileceksiniz. AFYONKARAHİSAR İL GENEL JEOLOJİSİ – İL İL GENEL JEOLOJİ yazımız istediğiniz gibi yararlanabilecek ve bilgilerinizi artırabileceksiniz.

Afyonkarahisar İli Jeolojik Yapısı ve Stratigrafisi

Afyonkarahisar İli Metamorfizması ve Mağmatizması

JEOLOJİK EVRİM: Çalışma alanında birbirinden tektonik dokanakla ayrılmış iki kaya topluluğu bulunmaktadır. Bunlar Toros Kuşağını oluşturan Sultandağları ile İç Toros Kuşağını oluşturan Paleozoyik yaşlı Afyonkarahisar metamorfitleri ile Mesazoyik yaşlı Emirdağ grubudur.

Sultandağlarında görülen birimler denizel şelf ortamında çökelmiş karbonatlardan oluşur. Yaşlan Alt Paleozoyikten
Mesazoyik ‘e kadar uzanan bu birimler yapraklanma göstermektedir. Kuzeyde Afyonkarahisar Metamorfitleri ve Emirdağ Grubu formasyonları Şist ve kristalize kireçtaşlarından oluşmuş olup , altta yer alan Afyonkarahisar Metamorfitleri konglomera kumtaşı ve silttaşı gibi detritiklerden, üstte yer alan Emirdağ grubu ise karbonatlardan oluşmuş olup tüm bu kayaçlar farklı jeolojik zamanlarda metamorfizmaya uğramışlardır.

Bölgede Paleozoyik sonuna kadar denizel bir ortam izlenmiştir. Paleozoyik sonunda sığlaşma ve karasallaşma
sözkonusudur. Mesozoyik kayaçları ise transgresif bir seri göstermektedir. Toros Kuşağı ile İç Toros Kuşağı birimlerinin birbirine yaklaşımı Tersiyerde K-G doğrultusunda sıkışma kuvvetleri ile oluşmuştur. Tersiyer bölgede denizel kireçtaşları ile temsil edilmekte olup kendisinden yaşlı birimler üzerine açısal uyumsuzlukla gelmektedir. Bu nedenle Eosen öncesi bir karasallaşma söz konusudur. Miyosen karasal flüvyal, Pliyosen ise gölsel çökeller ile temsil edilmektedir. Üst Miyosenden itibaren bölgede andezitik volkanizma etkin olmuş , Pliyosen sonunda ise bazaltik volkanizma gerçekleşmiştir.

Pliyosenden sonra bölgede epirojenik hareketler etkin olmuş ve çekim fayları meydana gelmiştir. Pliyosende
meydana gelen yükselme nedeniyle Kuvaterner ‘de hızlı bir aşama meydana gelmiştir.

Bölgesel Jeoloji
İnceleme alanında MTA Genel Müdürlüğü tarafından ayrıntılı jeolojik çalışmalar gerçekleştirilmiştir. Bu
çalışmalardan derlenen genel stratigrafik ve yapısal jeoloji bilgileri aşağıda sunulmuştur. Formasyon isimlendirmeleri Metin vd. (1987, 1988) çalışmasından alınmıştır. Afyonkarahisar ve dolayında birbirinden tektonik dokanak ile ayrılmış iki temel kaya topluluğu mevcuttur. Afyonkarahisarın merkezi; batısını, kuzeybatısını, kuzeyini, kuzeydoğusunu içine alan bölge “İç Toros Kuşağı” olarak adlandırılmıştır. Sultan dağları kesimi ise “Toros Kuşağı” olarak adlandırılmıştır. Ocak alanımız İç Toros Kuşağı içinde kalmaktadır.

Afyonkarahisar Statigrafisi

Stratigrafik olarak en altta yer alan “Afyonkarahisar Metamorfitleri” iç toros kuşağının en yaşlı birimlerini oluşturur. Bunların üzerine detritik bir seviye ile uyumsuz olarak gelen Emirdağ grubu, genellikle kalın kireçtaşı istifinden oluşmuştur. Afyonkarahisar Metamorfitleri’nin yaşı olası Paleozoyik, Emirdağ Grubunun yaşı ise Triyas-Jura’dır. Afyonkarahisar Metamorfitleri yeşil şist fasiyesinde dinamo metamorfizme geçirmişlerdir.

Afyonkarahisar Statigrafik Kesiti

PALEOZOYİK

Afyonkarahisar Metamorfitleri (Pzş)

Genellikle kahve, boz, yeşil renkli, kıvrımcıklı granoblastik dokulu, şistik yapılı ve görünüşte ileriderecede metamorfik kaya izlenimi veren bu metamorfitler, genel olarak albit-klorit-muskovit-biotitkuvars şistlerden oluşmuştur. Ayrıca bu şistler içerisinde yer yer büyük mercek ve bantlar halinde metakonglomera, metakumtaşı, mermer ve kalkşistler yer alır. Ayrıca, Afyonkarahisar’ın GB’sında ise bu  73 metamorfikler içerinde serisit-feldispat-kuvars şistten oluşan volkanik kökenli porfiroyidler geniş alanlar kaplar. Afyonkarahisar dolayında geniş alanlar kaplayan ve temel kaya niteliğindeki bu birim içinde altı üye ayırdedilmiştir.

Afyonkarahisar Metamorfitlerinin tabanı gözlenememiştir. Üst dokanağı ise Mesozoyik ve Tersiyer yaşlı birimler tarafından diskordanslı olarak örtülmüştür. Birimin tabanı görülemediği ve kıvrımcıklı oluşu nedeniyle gerçek kalınlığı verilmez. Yaklaşık 2000 m olduğu tahmin edilmektedir. Afyonkarahisar’ın KB, K ve GB ‘sında geniş alanlar kaplar. Ancak Tersiyer oluşukları ile örtülü olduğundan yer yer Tersiyer oluşukları altında mostra verir.

Afyonkarahisar Metamorfitlerinde tarafımızdan ve eski çalışmalar tarafından herhangi bir yaş verebilecek fosile rastlanmamıştır. Bu birimin üzerine stratigrafık olarak gelen en yaşlı birim, detritik bir seviye ile başlayan ve kalın bir karbonat istifi oluşturan Resulbaba formasyonunun yaşı Orta-Üst Triyas’tır. Böylece Afyonkarahisar Metamorfitlerinin yaşını Orta-Üst Triyas öncesi diyebiliriz.

İscehisar Mermerleri (Pzamr)

Afyonkarahisar Mermerleri olarak bilinen bu birim beyaz, sarımsı, bej, boz renkli kalın tabakalı olup adını mostrası yakınındaki İscehisar kasabasından almıştır. Beyaz, gri, alacalı, krem renkli, kalın-çok kalın tabakalanmalı, büyük bloklar verebilen, ince kristalli çok kıymetli bir mermer türüdür. Bu birim de yüzlerce mermer ocağı işletilmektedir. Birim Afyonkarahisar Metamorfitleri içinde mercek konumlu olarak incelenmiştir. Kalınlığı en fazla 300 m kadar olan birim, İscehisar güneyinde KB-GD doğrultusunda uzanan yaklaşık 6 km uzunluğunda, 1.5 km genişliğinde bir alan kaplar. Fosil kapsamayan birim, Afyonkarahisar Metamorfitleri ile aynı yaştadır.

Deliktaştepe Metakonglomera Üyesi (Pzcmk)

Boz renkli, kalın, düzgün katmanlı, yuvarlak ve iri kuvarsit çakıllarından oluşmuş metakonglomeralar en iyi gözlendiği yer olan Deliktaştepe’ye dayanılarak Deliktaştepe Metakonglomera Üyesi olarak adlandırılmıştır. Boz-kahve renkli, kalın-çok kalın tabakalanmalıdır. Bu konglomeralar yuvarlanmış 2-10 cm çapında kuvars ve kuvarsit çakıllardan oluşmuştur. Matriksi kum, kil ve şilttir. Metamorfizma sonucu matriks biotit, muskovit, klorit ve kuvars şiste dönüşmüştür. Turmalin ve opak minerallerde kapsar. Konglomerayı oluşturan kuvars ve kuvarsit çakılları basınca dik olarak uzanmışlardır.

Deliktaştepe Metakonglomeraları Afyonkarahisar Metamorfitleri içinde, bununla yanal ve düşey geçişli, büyük mercekler oluşturur. Kalınlığı değişken olup, 150-300 m arasında değişir. İnceleme alanında, Demirhöyük Tepe ile Köroğlu Beli arasında K-G yönünde 1-3 km genişlikte, kuzeye doğru 15 km uzunluğunda bir yayılım sunar. Tabaka eğimleri 45°-50° doğuya doğrudur. Afyonkarahisar K25 c2 paftasında Kurtbaba Tepe, Afyonkarahisar K25 al, a2, a3 paftalarında geniş mostraları vardır. Fosil içermeyen bu birim, içinde bulunduğu Afyonkarahisar Metamorfitleri ile aynı yaştadır. İri çakıl, kum ve benzeri gereçlerden meydana gelmiş olan bu bîrim, muhtemelen denize açılan bir alüvyon yelpazesi ürünü olabilir.

Bayat Metakonglomera Üyesi (Pzcmk)

Kahve-boz renkli, kalın tabakalı, şist, kuvarsit ve mermer çakıllarından oluşur. Bayat ile Köroğlu Beli arasında, Kayaboğazdere’de bu metakonglomeralar tipik olarak izlenir. Kahve-boz renkli, kalın tabakalanmalı olan bu metakonglomeralar iri kuvars, şist, kuvarsit ve mermer çakıllarından oluşmuştur. Bu birimin, karbonat çimentolu oluşu ve mermer çakılları kapsaması ile Deliktaştepe Metakonglomeralarından farklı olarak yorumlanmıştır. Çakıllar basınca dik olarak uzanmışlardır.

Afyonkarahisar Metamorfitleri içinde yer alan bu birim, üste doğru Paşadağ mermerlerine geçiş gösterir. Yaklaşık 200 m kalınlığa sahiptir. Fosil içermeyen birim Afyonkarahisar Metamorfitleri ile aynı yaştadır. Sahile yakın şelf ortamında çökelmiştir.

Paşadağ Kireçtaşı Üyesi (Pzcmr)

Beyaz, gri, koyu gri renkli kalın tabakalanmalı kristaiize kireçtaşıdır. Paşadağ Kireçtaşları tipik olarak, adını aldığı Paşadağı’nda gö zlenir. Bunun dışında Dişli köyü batısında ve Ozburun KB’sında, ayrıca Afyonkarahisar Metamorfitleri arasında küçük yüzlekier halinde tipik olarak izlenir. Beyaz-kirli beyaz-gri-koyu gri renkli, taze yüzeyi beyaz ve gri renkli, sert, kristaiize ve yer yer mermer görünümündedir.

Genellikle kalın tabakalanmalı olarak izlenir. Paşadağında ise kireçtaşları, yeşil ve kırmızı renkli şistlerle ardalanmalı olarak izlenir. Birimin alt dokanağı Bayat dolayında, Bayat Metakonglomeraları ile geçişli olarak izlenir. Paşadağında şistlerle geçişlidir. Üst dokanağı, Tersiyer yaşlı çekellerle örtülüdür. Birimin kalınlığı değişkendir. Kalınlık 100-250 m arasında değişir.

Sarıyartepe Kuvarsit Üyesi (Pzdq)

Sarımsı, kahverengimsi, okside, çok kalın tabakalanmalı kuvarsit, inceleme alanında Sarıyartepe’de mostra verir. Sarımsı kahverengimsi, çok kalın tabakalanmalı kuvars, mikrokristalen kuvars taneleri, klorit ve serisitten oluşan bir matriksie çimentolanmasından meydana gelmiştir. Sert, dayanımlı ve eklemlidir. Topografyada tepeler oluşturur. Sanyartepe’de yeşil fillitlerle yanal ve düşey geçişlidir. Birimin kalınlığı yaklaşık 200 m dir.

Sakartepe Metavolkaniti (Porfiroyid) (Pzemv3)

Boz renkli, beyaz feldispat benekli, şisti metavolkanitler, en tipik olarak Sakartepe’de yüzeylenir. Boz renkli, beyaz benekli şisti yapılıdır. Bu birimde yapılan petrografik incelemelerde, kuvars-şist, serisit-kuvars şist, alkali-feldispat-kuvars şistlerden oluştuğu görülmüştür. Feldispatlar beyaz benekler halinde kayacın üstünde gözlenmektedir. Mineral parajenezlerinden de görüldüğü gibi, kayaç yeşil şist fasiyesinde bir metamorfizma geçirmiştir. Afyonkarahisar Metamorfitleri’nin yeşil renkli şistleri ile yanal ve düşey geçişlidir. Birimin yaklaşık kalınlığı 150-200 m. dir.

Mesozoyik

Triyas

Emirdağ Grubu

Emirdağ grubu adı altında üç formasyon ayırtlanmış olup, grubun ana birimini Karaçaltepe kireçtaşı formasyonu oluşturur. Yürük Karacaören formasyonu genellikle konglomeralardan oluşmakta olup, transgresif deniz ürünü olarak metamorfikler üzerine diskordan olarak gelmektedir. Koraşi formasyonu, Karaçlatepe formasyonu içinde, onunla yanal ve düşey geçişli girikler gösteren kırıntılardan oluşmaktadır.

Bu kırıntılı tabakalar arasında, kireçtaşı mercekleri ve stratiform bazik magmatik kaya mercekleri ve blokları gözlenir. Emirdağ grubunun bütün birimleri yeşil şist fasiyesinde bölgesel metamorfizma geçirmiştir. Genel olarak KB-GD doğrultusunda uzanan bu grubun kayaları geniş alanlarda yüzeylenir.  Emirdağ (Afyonkarahisar) ilçesinin güneyindeki Emirdağları, Yunak güneydoğusundaki Gavur dağları silsilesi bu gruba ait birimlerden oluşmuştur.

Yürük Karacaören Formasyonu (TR2)

Genellikle ince taneli, metakonglomera, metakumtaşı gibi şisti kırıntılı katmanlardan oluşan birim; sarı, kirli sarı renkli, orta ve kalın katmanlıdır. Üste doğru kireçtaşı mercekleri kapsar. Bu birimin yüzeylendiği tek ve tipik yeri Yürük Karacaören köyünün kuzeyidir. Sarımsı, kirli sarı, açık kahve renkli, ince ve orta oldukça düzgün katlanmalı, metakumtaşı ve metakonglomeralardan oluşmuştur. Taban konglomerası özelliğindeki metakonglomera çakılları alttaki Afyonkarahisar Metamorfitlerinden oluşmuş olup, oldukça yuvarlak ve boyları 1-20 cm arasında değişmektedir. Tane boyu küçülerek metakumtaşlarma geçen birim üstteki Karaçaltepe kireçtaşı formasyonunun dokanağına yaklaştıkça artan oranda kireçtaşı mercekleri içermektedir. Kayaç yeşil şist fasiyesinde metamorfizma geçirmiştir. Birim Afyonkarahisar Metamorfitleri üzerinde diskordan olarak bulunur. Birimin üst dokanağı Karaçaltepe kireçtaşlan ile düşey geçişlidir.

Karaçaltepe Kireçtaşı (Tra2-3)

Karaçaltepe kireçtaşları, Metin ve diğ. (1987)’nin Çatkuyu kireçtaşı üyesi olarak adlandırdıkları birimle eşdeğerdir. Karaçaltepe kireçtaşı Yürük Karacaören kuzeyinde, Çukurcak köyü dolayında Tipevler köyü’nün kuzeydoğusunda Süngülüdede Tepe’de, Nusratlı, Taşlıdere, Güney Köyleri dolaylarında Eşmeburnu Tepe’de tipik olarak gözlenir. Genellikle alt düzeylerde yer alan beyaz, kirli beyaz renkli, şeker dokuiu kristalize kireçtaşları yer yer mermerleşmiştir. Orta-kalın, düzgün katmanlı birim çoğunlukla erimeden dolayı katmanlama göstermez. Yer yer karstik şekiller gelişmiştir. Eklem takımları oldukça belirgindir. Bu beyaz kristalize kireçtaşları ile yanal ve düşey geçişli olarak izlenen dolomitize kireçtaşları gri, koyu gri, siyah renkli, kalm-orta, düzgün katmanlı, pis kokuludur. Yer yer laminalamma sunar. Tüm formasyon için çört bant ve yumruları olağandır. Dolomitik kireçtaşları mikrokristalin dokuda olup, kalsit kristalleri basınç nedeniyle uzamıştır. Yer yer oolitik yapı sunan birimlerde çatlaklarda kalsit dolguları izlenir.

Birimin alt dokanağı Yürük Karacaören Formasyonu ile geçişli olup, üst dokanağı daha genç birimlerde uyumsuzdur. Koraşi formasyonu ile yanal ve düşey geçişli olarak izlenmiştir. Karaçaltepe Formasyonu’nun alt dokanağı çoğu yerlerde Afyonkarahisar Metamorfitleri ile tektoniktir. Yunak dolaylarında bloklu istif uyumsuz olarak Karaçaltepe Formasyonu üstüne gelir. Yaklaşık kalınlığının 800-1500 m arasında olabileceği tahmin edilmektedir. Karaçaltepe Kireçtaşları geçirdikleri metamorfizma sonucu çoğu yerde kristalize olmuşlardır. Yer yer metamorfizmadan etkilenmemiş düzeyler de gözlenmektedir. Kireçteşları metamorfizmadan dolayı fosilce fakirdir. Birimin yaşı Orat-Üst Triyas Jura’dır.

Koraşi Formasyonu (T22-3)

Boz, kahve, yeşil renkli, ince-orta-kahn katmanlı, konglomera, kumtaşı, silttaşı ve kireçtaşı ardalanımdan oluşan, metadiyabaz blokları içeren birim, Koraşi köyünde tipik olarak yüzeylendiği için bu ad verilmiştir. Boz, kahve, yeşil renkli, ince-orta-kalın katmanlı, konglomera, kumtaşı, silttaşı ve kireçtaşı ardalanımlıdır. Yer yer kireçtaşı mercekleri, metadiyabaz blokları içermektedir. Çaykışla batısında yer yer şisti görünümlü olan birimde talklaşmalar izlenmektedir. İçerdiği metadiyabaz bloklarından alınan örneklerde mikroskop altında amfibol, epidot ve az miktarda plajioklas ve sfen izlenmiş ve kayaç epidotamfibol şist olarak adlandırılmıştır.

Koraşi formasyonu Karaçaltepe kireçtaşı ile yanal ve düşey geçişli olarak incelenmiştir. Kireçtaşları içinde zaman zaman çok kalın istiflenmeler gösterdikleri halde devamlılık sunmazlar, mercek şeklinde gözlenir. Yaklaşık kalınlığı 0-200 m dir. İnceleme alanında Güveçci ve Türkmen Köyleri, Kürklü Tepe ve Hacılar Yaylası dolaylarında, Bademli köyü batısında, Avdan ve Gelincik köyleri güney kesimlerinde, Yenikarabağ köyü doğusunda yüzeylenir. Koraşi Formasyonundan alınmış örneklerden yaş elde edilmemiştir. Fakat bu birimin yanal ve düşey geçişli olarak, içinde izlendiği Karaçaltepe kirectaşlannın yaşının Orta_üst Triyas olması nedeniyle Koraşi Formasyonu’nun yaşının Orta-Üst Triyas olması gerekir.

Resulbaba Formasyonu (TR2-3)

Birimin adı, Afyonkarahisar K24 b1 paftasındaki Resulbaba Tepe’den alınmıştır. Bu formasyonsiyah renkli kireçtaşı ile (Çatkuyu Kireçtaşı Üyesi (TRa2-3)) bu kireçtaşları arasında yer alan ve kireçtaşları ile yanal ve düşey geçişli detritiklerden (Olucak Kırıntılıları Üyesi (TRb2-3) oluşur.

Çatkuyu Kireçtaşı Üyesi (TR2-3a)

Siyah renkli, kalın, düzgün tabakalanmah dolomitik kireçtaşı ve beyaz renkli kristalize kireçtaşlarından oluşmuştur. Çatkuyu dolayında tipik olarak gözlenir. Beyaz ve gri renkli, orta ve kalın tabakalanmah, alt düzeyleri kristalize ve mermerleşmiş, kireçtaşı çakıllı, breşoit görünüşlüdür. Üste doğru siyah ve gri renkli, laminalı, pis kokulu kireçtaşına dönüşür. Yer yer çörtlü seviyelere rastlanır. Birim çok kırıklı, erimeli ve kalsit damarlıdır. Birimin inceleme alanında alt dokanağı gözlenememekle beraber, Bolvadin doğusunda Afyonkarahisar Metamorfitleri üzerine diskordan olarak geldiği gözlenmiştir.

Yanal olarak Kırıntılı Üyesi ile geçişli olan birim, Aşağıbelova ile diskordan olarak örtülüdür. Birimin yaklaşık
kalınlığı 250-300 m dir. İlbudak Dağlarında geniş yayılımı olan birimin Bayatın KD’sunda küçük bir mostrası vardır. İnceleme alanında yaş verebilecek bir fosile rastlanamamakla beraber bu birim eşdeğeri olan Emirdağ dolaylarında ki kireçtaşlarmda Orta-Üst Triyas saptanmıştır. Pelajik ve şelf ortamının geçiş fasiyesinde çökelmiştir. Kireçtaşları çökelirken ortama nehirlerden, detritiklerin çökelmesi için kırıntılı ve çakıl gelişimi olmuştur. Mg’ca zengin olan denizel ortamda dolomitizasyon olayı meydana gelmiştir.

Olucak Kırıntılı Üyesi (TRb2-3)

Boz-kahve-mor-yeşil renkli, ince-orta-kalın, kumtaşı-silttaşı ve şeyllerden oluşmuştur. Boz-kahvemor- yeşil sarı renkli, ince-orta-kalın tabakalı, kumtaşı-silttaşı ve şeyi ardalanmalı birim yer yer çakıl kapsamaktadır. Bunlar, düşük dereceli metamorfizme sonucu muskovit-kalk şist ve kuvars şiste dönüşmüştür. Oldukça kıvrımlı olan birim düzgün tabakalanma gösterir. Birim, Çatkuyu Kireçtaşı Üyesi ile yanal ve düşey geçişli, giriktir. Birimin kalınlığı değişken olup 50-150 m dir. Cumalıköy ve Olucak köyü dolaylarında ve İlbudak Dağında yaygın olarak bulunur. Fosil tespit edemediğimiz birim, yanal ve düşey geçişli olduğu Çatkuyu Kireçtaşı Üyesi ile aynı yaşta olup, yaşı Orta-Üst Triyas’tır.

Jura

Aşağı Belova Formasyonu (J1)

Gri-kahve renkli, ince-orta tabakalanmalı, karbonat ara katkılı detritiklerden oluşmuştur. Çalköy’ün KB’sında, Eydemir köyünün kuzeyinde tipik olarak gözlenir. Gri-kahve renkli, ince-orta tabakalanmalı konglomera, kumtaşı-silttaşı ardalanmalı olan birim karbonat ara katkılı olup yer yer şisti yapı gösterir. Alt dokanağı diskordanslı olan birimin üst dokanağı Çiçeklikaya formasyonunun kireçtaşları ile düşey geçişlidir. Yaklaşık kalınlığı 100 m dir. Yaşı Alt Jura olarak verilmiştir.

Çiçeklikaya Formasyonu (Jb2-3)

Gri-mavi renkli, orta-kalın tabakalanmalı, yer yer kumtaşı ara katkılı kireçtaşından oluşmuştur. Bol eklemli ve erime gösteren birimin tabakalanması çoğu zaman gözlenmez. Alttan Aşağı Belova formasyonu ile düşey geçişli olan birim, üstten Tersiyer yaşlı oluşuklar ile örtülmüştür. Yaklaşık kalınlığı 300 m olan birim, Kocakırtepe, Yolluburundere, Bostanlıtepe’de, İlbudak dağlarının GB yamacında Kocayaylak, Tavşantepe, Çorakyoludere’de geniş yayılım sunar. Birim Orta-Üst Jura yaşlıdır.

Tersiyer

İnceleme Alanında; geniş alanlar kaplayan Tersiyer yaşlı oluşuklar Eosen, Miyosen ve Pliyosen  yaşlı birimlere ayrılmıştır.

Eosen

Piribeyli Formasyonu (Eı)

Beyaz ve kirli beyaz renkli, orta-kalın-çok kalın ve belirgin katmanlanmalı, küçük çört yumruları kapsayan killi kirectaşıdır. İnceleme alanında yalnız Yukarı Piribeyli ve Aşağı Piribeyli Köyleri arasında gözlenir ve adını bu yerleşim yerlerinden almıştır. Tabanda ince konglomeratik düzey üzerine beyaz, kirli beyaz renkli, orta-kalın-çok kalın ve belirgin katmanlanmalı, yer yer ceviz büyüklüğünde çört yumruları ve nummulit kapsayan, sert, mikritik dokuda bir kirectaşıdır. İnce kesitinde; iri ve ince taneli karbonat ile, eser miktarda kuvars taneleri ve bol miktarda nummulit kesitleri izlenir. Piribeyli Formasyonu altta ofıyolitli kayalar üzerine konglomeratik bir düzey ile uyumsuz olarak gelir. Üstte daha genç olan Neojen Çökelleri tarafından örtülür. Piribeyli Formasyonunun yaşı Alt Eosen’dir. Formasyonu oluşturan litoloji ve kapsadığı fosillere göre, bu birim denizel ve dalga hareketlerinin etkin olduğu litoral bir ortamda çökelmiştir.

Miyosen

Yeniköy Formasyonu (N 14-6)

Koyu, kirli sarı, okside, turuncu renkli, kalın ve kötü katmanlanmalı, konglomera-kumtaşı-silttaşı ve kiltaşı ardalanımından oluşan birim, çapraz katmanlanma, oygu-dolgu, kanal yapıları, kuruma çatlakları, akıntı izleri gibi karasal oluşukları simgeleyen sedimanter yapılar kapsar. Çakıl boyları 1-15 cm olup,  genellikle yuvarlaktır. Kendinden yaşlı tüm formasyonlara ait çakılları kapsar. Gevşek tutturulmuş olan birimde ayrışma fazladır. Kendinden yaşlı tüm birimler üzerinde uyumsuzlukla izlenir. Üstten birçok yerlerde Cebeciler Formasyonu tarafından uyumlu olarak üstlenir. Karasal oluşukluklardan oluşan birimin kalınlığı yanal olarak değişken olup, yaklaşık 10-100 m dir. İnceleme alanında Yakasinek köyü dolaylarında yayılımlıdır. Bu formasyon karasal kaba detritiklerden oluştuğu için fosil kapsamaz.

İnceleme alanı dışında daha batıda bu birimlerle düşey ve yanal geçişli olarak izlenen marnlardan elde edilen fosil bulgularına göre yaşı Orta-Üst Miyosen olarak saptanmıştır (Metin ve diğ. 1987). Karasal ortamda yelpaze, taşkın ovası ve akarsu çökelleri olarak oluşmuştur. Bu formasyon iki üyeye ayrılarak incelenmiştir.

Konglomera Üyesi (N l (4-6)a) :

Koyu sarı, turuncu renkli, kalın ve kötü tabakalanmalı konglomera, kumtaşı, kiltaşı karışımından oluşmuş akarsu çökelleridir. Tazlar köyünün 5 km batısında Aytepe ve Kapaklı Tepe dolaylarında, Dövengerisi Tepe, Karakaya Tepe, Elvanpaşa Köyü’nde , Aytepe, Kapaklı Tepe’de, Küçükdede Tepe dolaylarında yayılım sunar. Koyu sarı, turuncu renkli, kalın tabakalanmalı konglomera,kumtaşı, kiltaşı karışımından oluşmuş birim, çapraz tabakalanma, oygu-dolgu ve kanal yapılan, kuruma çatlakları, akıntı izleri gibi karasal oluşumları simgeleyen sedimanter yapıları kapsar. Konglomeralar kendisinden eski tüm kayaların yuvarlak çakıllarını kapsar. Çakılları 2 mm-20 cm arasında değişen boyutlardadır. Genellikle gevşek tutturulmuş olan bu birimde ayrışma fazladır. Yeniköy formasyonunun Konglomera üyesi altta temel üzerine açısal uyumsuzlukla gelir ve bu temel üzerine yaslanmış olarak izlenir. Üstten Marn Üyesine yanal ve düşey geçiş gösterir. Birimin kalınlığı inceleme alanında bölgesel değişiklikler gösterir. Yaklaşık kalınlığı 50 300 m dir. Konglomera Üyesinin yaşının Orta-Üst Miyosen olabileceği tahmin edilmiştir. Birim akarsu, taşkın ovaları, alüvyon yelpazesi gibi karasal ortamda çökelmiştir.

Marn Üyesi (N1(4-6)b)

Sarı, sarımsı gri renkli, okside, orta-ince tabakalı miltaşı, camurtaşı ve marn ardalanmasından oluşmuştur. Bu seviye Linyit oluşukları içerir. Afyon bölgesindeki İsalı Kömürleri bu birim içinde yer alır. Tabakalar eğim kazanmıştır. Yer yer ince kumtaşı seviyeleri kapsar. Dayanımlı olmayan birim, yumuşak ve kolay dağılır. Birim fosilli düzeyler içerir. Alttaki Konglomera Üyesi ile geçişli olan birim, üstten, bazı yörelerde Cebeciler formasyonu ile uyumlu olmasına karşın, bazı kesimlerde de özellikle havza kenarlarında temele yakın kesimlerde açısal uyumsuzluklar gözlenir. Birimin kalınlığı, karasal ortamda çökeldîği için değişimler gösterir. Yaklaşık kalınlık 800 m dir. İnceleme alanında Afyonkarahisar K24 d1, d2 ,a1, b3, a4 ve Afyonkarahisar K25 d3 paftasında İsalı Köyü dolaylarında yayılım sunar. Bu birimin yaşı, Orta-Üst Miyosen’dir. Yeniköy formasyonunun gerek konglomera üyesi ve gerekse de Marn Üyesi tamamen karasal akarsu, alüvyon yelpazeleri, taşkın ovalan, Örgülü ırmak yatakları, delta ve göl ortamlarında çökelmiştir.

Pliyosen

Cebeciler Formasyonu (N2)

Genel olarak beyaz, sarımsı ve açık gri renkli, ince-orta ve kalın katmanlanmalı birim, altta konglomera, kumtaşı, tüf, tüfıt ve marnlardan oluşan Özburun üyesi (N^), üstte, ise beyaz renkli, mikritik, sert, kırılgan, gölsel kireçtaşlarından oluşan Akpınar Kireçtaşı Üyesi (N22), Erdemir Konglomera ve Feleli Marn üyesi olarak dört üye altında incelenmiştir. Özburun ve Dişli Köylerinin kuzeydoğusunda tipik olarak gözlenir. Cebeciler Formasyonu, altta beyaz ve kirli beyaz, gri renkli, orta katmanlanmalı konglomera, kumtaşı, tüf, tüfit ve yer yerde anglomera ara katkılı marn tabakaları ile bunların üzerine çökelen beyaz renkli, mikritik, sert, kırılgan, gölsel kireçtaşı tabakalarından oluşur.

Alt dokanağı Yeniköy Formasyonu üzerinde çoğu uyumlu olarak izlenmesine karşın havza kenarına/ masiflere yakın
uyumsuzdur. Temel kayalar üzerinde ise açısal uyumsuz olarak izlenmiştir. Üst dokanağı ise Erdemir Konglomerası, bazalt ve Kuvaterner yaşlı alüvyonlar tarafından uyumsuz olarak örtülmüştür. Cebeciler Formasyonunun kalınlığı genel olarak değişken olup; 25-350 m arasındadır. İnceleme alanında Derbent köyü güneyinde, Hacıisalı Mahallesi dolaylarında, Karacalar Köyü dolaylarında, Ozburun köyü doğusunda, Aşağı Piribeyli dolaylarında yüzeylenmektedir. Cebeciler Formasyonunda bulunan gölsel ortamda yaşayan fosillere göre yaşı Pliyosen’dir. Cebeciler Formasyonu litolojik özellikleri ve kapsadığı fosillere göre tatlı su göl ortamında çökelmiştir.

Ozburun Marn Üyesi (N21)

Beyaz ve grimsi beyaz renkli, orta tabakalanmalı, aglomera, tüf, tüfit, kumtaşı ara katkılı marnlardan oluşmuştur. Kaleköy ve Ozburun dolaylarında tipik mostralar verir. Beyaz ve grimsi beyaz renkli, orta tabakalanmalı, yumuşak, volkano-sedimanter kayaç ara katkılı genellikle marnlardan oluşan bu birim, kireçtaşlarının altında yer alır. Altta temel ve Yeniköy Formasyonu üzerine diskordan olarak gelen birim, üstten Akpınar Kireçtaşı Üyesi ile uyumludur. Bîrimin kalınlığı yöresel farklılıklar sunar. 25- 100 m arasında değişir. Ostracod ve gostrapod fosilleri kapsayan birimin yaşı Üst Miyosen-Üst Piyosen’dir. Birim volkanik gereçlerle beslenen gölsel ortamda çökelmiştir.

Akpınar Kireçtaşı Üyesi (N22a)

Beyaz-krem renkli, orta-kalın-çok kalın tabakalı kireçtaşından oluşur. Akpınar köyünden geçen Eğridere ve Değirmendere yamaçları birim için tipik yerlerdir. Beyaz-krem renkli, orta-kalın-çok kalın tabakalı, ince billurlu, çok sert yer yer kil bantlı mikritk kireçtaşıdır. Birimin bazı düzeyleri yaprak fosilli izleri kapsar. Alttan Ozburun Marn Üyesi ile uyumlu ve geçişlidir. Bazı kesimlerde temele yaslanmış ve 15°’ye yakın eğim kazanmıştır. Üst dokanağı ise bazı kesimlerde Erdemir Konglomera Üyesi örtülmüştür. Çoğu yerlerde birimin üzerine herhangi bir formasyon gelmemekte, yalnızca kuvaterner oluşukları bulunmaktadır. Birimin kalınlığı 220 m civarındadır. Birim, Ozburun marn üyesi ile aynı faunayı kapsar ve aynı yaştadır. Birimin yaşı, Üst Miyosen-Üst Pliyosen’dir. Kapalı havzada, gölsel ortamda çökelmiştir.

Erdemir Konglomera Üyesi (N22a)

Sarı ve boz renkli, kalın katmanlanmalı, iri ve yuvarlak kireçtaşı ile diğer cins çakıllardan oluşan karasal konglomeralar olup; birimin adı Metin ve diğ. (1987) den alınmıştır. İnceleme alanında değişik yörelerde gözlenen birim tipik olarak Afyonkarahisar K26-dı) paftasının kuzey doğusunda Dipevler köyünden geçen Kundullu Dere’nin batı yamacında yüzeylenir. Sarı ve boz renkli, kalın ve kötü katmanlanmalı, kum-mil destekli, iri ve yuvarlak kireçtaşı ve diğer cins çakıllı, karasal konglomeralardır. Genellikle gevşek tutturulmuş olup, kolay ayrışır. Masif eteklerinde alüvyon yelpaze ve yamaç örtüsü şeklinde gözlenir. Karasal bir oluşuk olan Erdemir Konglomeraları, yine görsel ve karasal bir oluşuk olan Cebeciler Formasyonu üzerine uyumlu olarak gelir. Üst dokanağı Kuavterner yaşlı alüvyon tarafından örtülür.

Kalınlığı 30-50 m arasında değişir. İnceleme alanında Erdemir köyünde, Kocaardıç Tepe’nin batısında, Yağıdere’de,Gökağıl Tepe eteklerinde, İlbudakdağı eteklerinde, Tavşan Tepe dolaylarında, Tez köyünü kuzeyinde, Soğukkuyu köyü dolayında, Dişli köyü batısında, Taşağıl köyünün güneyinde, Yenikardağ köyü kuzeydoğusunda, Karapınar ve Üçkuyu köyleri dolaylarında, Dipevler köyünün kuzeybatısında geniş yayılımlar sunar. Erdemir Konglomeraları içinde fosil bulunamamıştır. Birim, Pliyosen yaşlı Cebeciler Formasyonu üstüne geldiğine göre yaşının en azından Üst Pliyosen-Alt Kuvaterner olması gerekmektedir. Birimin litolojik özelliğine dayanılarak karsal ortamda çökeldiği düşünülmektedir.

Feleli Marn Üyesi (N22b)

Kirli sarı-kahve renkli, belirsiz tabakalı, gevşek tutturulmuş, kolay ayrışır çamurtaşı ve marnlardan oluşan birim içinde serpinti halinde kum ve çakıl içerir. Cebeciler Formasyonu’nun en üst seviyelerini oluşturan birim Akpınar Kireçtaşı üzerine uyumlu olarak gelir. Feleli kuzeyinde bu birim altında bazaltlar, üstünde de Kuvaterner oluşuklar yer alır. En fazla kalınlık 50 m dir. Feleli köyü dolayında yayılımlar sunar. Fosil içermeyen birim Cebeciler Formasyonu’nun en üst seviyesini oluşturur. Bu nedenle birimin yaşı Üst Pliyosen’dir. Karsal ortamda çamur akıntısı şeklinde oluşmuştur.

Kuvaterner

Alüvyon (Q2a1)

Akarsu yataklarında, havza içinde, ovalarda biriken kum, çakıl , mil türü tutturulmamış güncel çökellerdir.

Yamaç Molozları (C2ym)

Genellikle dağların yamaç ye eteklerinde oluşmuş eski ve yeni köşeli çakıllı, breşik görünüşlü oluşuklardır. İncelenen alanda, özellikle tektonik yükseltilerin önünde çok iyi gelişmiştir.

Alüvyon Yelpazesi (Q2ay)

Dağlardan havzalara ulaşan derelerin ağızlarından oluşmuş yelpaze şeklindeki birikintilerdir. Genellikle tutturulmamış kaba çakıllı, sellenmelerin ürünüdür. İnceleme alanında bazı yörelerde (Sultandağı batısı) kalınlığı 200 m’ye ulaşır.

AFYONKARAHİSAR İLİ VOLKANİK KAYAÇLARI

İncelenen bölge, Üst Miyosen sonunda başlayarak tüm Pliyosen boyunca devam eden volkanik faaliyetlerin etkisinde kalmıştır. Bu volkanik faaliyetlerin ürünü olarak dasitik tüfler, aglomeralar, andezitler, trakitler, trakiandezitler ve bazaltlar bölgede çok geniş alanlar kapladıkları gibi, çok büyük ve yüksek dağlar oluşturmuşlardır. Gerek bu dağlardan aşınan ve taşınan gereçler, gerekse volkanlardan çıkan gereçler, havzadaki göllerde devam eden sedimantasyona karışmışlardır.

Seydiler Tüf ve Aglomeraları (N2v3v1)

Şeydiler tüf ve aglomeraları inceleme alanının batısında, Ankara-Afyonkarahisar asfaltının 1.5 km güneydoğusundaki Şeydiler köyü yöresine tipik olarak gözlendikleri için bu isim verilmiştir (Metin ve diğ. 1987). Şeydiler tüf ve aglomeraları beyaz renkli, kolay aşınabilen peri bacaları gibi aşınım bölgede hemen dikkat çekmektedir. Bölgedeki volkanik kayaçlann stratigrafik konumu, altta tüfler, tüflerin üzerinde de aglomeralar ve en üstte andezitler şeklindedir. Aglomeratik düzeyler iri volkanik gereçler ve tüf karışımından oluşmuştur. Aglomeralar ayrı bir birim olarak haritalanmayıp, tüflerin içinde incelenmiştir.

Birimin yaklaşık kalınlığı 0-200 m dir. Şeydiler tüfü, genellikle süt beyazı, krem renkli olup, çok kalın katmanlanma sunarlar. Çeşitli kristal parçalarının (kuvars, plajiyoklas-oligokias, andezin-biyotit lamelleri ve opak taneleri) camsı bir çimento ile bağlanmasından oluşan dasitik tüflerdir. Çok geniş yayılımları olan tüfler kolay aşınır topografyası ile dikkati çekerler. Şeydiler köyü, Çaykışla köyü, Pınarayağı Tepe dolaylarında, Büyükkaradağ köyü kuzeydoğusunda, Karapınar köyü yöresinde, Dipevler köyü dolaylarında yüzeylenir. Geniş yayılımı olan bu birim, altta Cebeciler Formasyonu ile girik, Cebeciler Formasyonu’nun bulunmadığı yerlerde ise direkt şistler üzerinde yer alır. Genellikle süt beyaz ve krem renkli olup, çok kalın tabakalanmalar gösterir. Bol miktarda kuvars kristali kapsar.

Adatepe Andeziti (N20c1)

İnceleme alanında andezitik volkanitler çok geniş yayılımlı olup, yüksek dağlara sert ve dik topografyayı oluştururlar. Kahverengimsi ve boz renkte genellikle dasitik tüf ve aglomeralarm üzerinde yer alan andezitik kayaçlar, andezit-trakibazalt mineral kompozisyonuna sahiptirler. Yanal olarak değişkendir. Alınan çeşitli petrografik örneklerde, alkalitrakit, trakibazalt, piroksenli andezit, ojitandezit, ve andezit olarak adlandırılmıştır.

Andezitik volkanitler inceleme alanında Kemerkaya Kasabası dolaylarında, Afyonkarahisar K26-32 paftasının güney yarısında, Afyonkarahisar K26-as paftasının kuzey kesiminde, Afyonkarahisar K26-34 paftasının kuzeydoğusunda geniş yayılımı olup, yükseklikleri oluştururlar. Bunun dışında, Afyonkarahisar K26-bı paftasında Kuşkalesi Tepe, Manastır Tepe ve Alıç Tepe’lerde yüzeylenirler. Birimin yaklaşık kalınlığı 0-150 m dir.

Bölgede çok geniş yayılımı olan bu birim, tek bileşenli olmayıp, birbirleriyle geçişli olan andezit, trakit, traki-andezit, ojit andezit, latit andezit, piroksen andezit ve bazalt andezit gibi türlerden oluşmuştur. Andezitik lav akıntısı görünümündeki kayaçta, opaklaşma ve kil mineralleşmesinin yaygın olduğu görülmüştür. Kayacın dokusu hiyalopilitik olup, akıntı yapısı içinde piajioklas mikrolitleri ve biotit, hornblend mikrolitleri incelenmiştir. Andezitik kayalar inceleme alanında Afyonkarahisar K24 al, el, c2, c3, di, Afyonkarahisar K25 b2, di, d2, d3r d4 paftalarında çok geniş yayılımlıdır.

Kocatepe Trakiti (N2T)

Birimin adı Kocatepe’den alınmıştır. Trakit, traki-andezit, traki-bazalt şeklinde arazide gözlenir. Genel olarak kahve mor renkli, sert dayanımlıdır. Tipik özelliği, boyutları 10 cm’ye ulaşan sanidin  kristalleri içermesidir. Kocatepe

Tarkiti’nden alınan örneklerden yapılan petrografik incelemelerde; tarkitik doku gösteren kayaç feno kristaller halinde plajioklas (oligoklas-andezin), alkali feldispat (sanidin), biotit içerir. Ayrıca fenokristaller yanında camsı hamur içerisinde sanidin ve plajioklas mikrolitler, biotit mikrolitleri ve küçük taneli opak mineraller yer almaktadır. Trakit ve trakitik kayaçlar Afyonkarahisar K24 e1 paftasında Kılıçaslan köyünde, Afyonkarahisar K25 d1, d3 paftalarında geniş yayılımlıdır.

Karakaya Bazaltı (N2B)

Kahverenkli, siyahımsı, koyu kahve renkli, kırmızımsı, mor görünümlü olup, akıntı yapılı, altıgen soğuma sütunlu ve tablamsı konumları ile kolayca tanınırlar. Bölgede bazalt volkanizması genellikle andezitlerden genç ve onların üzerinde gözlenmiştir. Bazaltik kayaçlar Kemerkaya dolaylarında, Bademli ve Doburga dolaylarında, Büyük Karabağ köyü dolaylarında, Karapınar köyü dolaylarında, Kale Tepe ile İncirlikaya Tepe dolaylarında yüzeylenir. Birimin yaklaşık kalınlığı 40 m dir. Bazalt mostralarından alınan örneklerin ince kesitlerinde, fenokrista! olarak piroksen, muhtemelen ojit, biotit, bazaltik hornblend (Lambrobolit), plajioklas (Labrador) içermekte, biotitlerde opaklaşma izlenmektedir. Hamur volkanik camdan oluşmakta ve vitrofirik doku gözlenmektedir.

AFYONKARAHİSAR İLİ METAMORFİZMASI

İnceleme alanında özellikle Mesozoyik yaşlı birimlerden alınan petrografik örneklerde yapılan incelemelerde mineral parajenezlerine göre bu kayaçlann bölgesel dinamo- metamorfizma geçirdiği ve düşük derecede yeşil şist fasiyesinde bir metamorfizmaya uğradıkları görülmüştür. En altta yer alan Afyonkarahisar metamorfitlerini oluşturan kayaçları yeşil şist fasiyesinde metamorfizma geçirdiği belirtilmiştir.

Emirdağ Grubuna ait Karaçaltepe Kireçtaşları’ndan alınan örneklerde yapılan petrografik incelemelerde kalsit kristallerinde belli bir yönde uzama ve basınç ikizlenmesi gözlenmiştir. Bazik kayaçiarın, gömülme metamorfızması sonucu glokofanitik yeşil şist fasiyesinde metamorfizmaya uğrayarak glokofan şistler oluşmuştur. Kireçtaşları yersel olarak mermerleşmiştir.

AFYONKARAHİSAR İLİ YAPISAL JEOLOJİSİ

İnceleme alanında birbirinden farklı tektonik stile sahip iki kesim mevcuttur. Daha önceden de söz edildiği gibi bunlardan biri Toros Kuşağı, diğeri ise bunun kuzeyinde yer alan İç Toros Kuşağı’dır. Bu iki kesimin Neojen’den önceki yapısal durumlarına bakıldığında farklı yapısal özellikler gözlenir. Gözlenen çizgisel ve düzlemsel yapı elemanları, bu kaya birimlerinde farklı yapıların gelişmiş olduğunu gösterir.

TABAKALANMA VE YAPRAKLANMA

İç Toros Kuşağını oluşturan Mesozoyik kayaları genel olarak çok kalın-kalın-orta ve belirgin tabakalanmadır. Bölgesel metarnorfizma ve tektonik sonucu genellikle tabakalanmaya paralel şiştozite izlenir.Şiştozite kazanmış tabakaların içinde kıvrımlar gelişmiştir. Kuzey kesimi oluşturan formasyonların şiştozite ve tabakalarının genel doğrultuları Afyonkarahisar K25 c2 ve e1 paftalarında KD-GB, Afyonkarahisar K25 c3 paftasında K-G, Afyonkarahisar K25b2 , bl paftalarında KB-GD doğrultuludur. Bu konumu ile Afyonkarahisar metamorfitleri Çobanlar Bucak merkezi ve Hamidiye Köyü dolaylarından başlayarak K45 D,K-G,B şeklinde bir yay oluştururlar. Bu yayın doğu kolu Sultandağları tarafından kesilir.

Toros orojenik kuşağında Sultandağları kesiminde Kambriyen – Mesozoyik yaşlı formasyonların genel doğrultulan morfolojik yapıya uygun olarak KB-GD şeklindedir. Aynı birimlerin doğrultusu daha batıda, Çay- Hoyran hattının batısında İsparta büklümünün konumuna uygun olarak KD-GB şeklinde değişir. Ancak şiddetli siklokasyonlar sebebiyle bu genel özellik yer yer bozulmuştur. Miyosen yaşlı birimler bazen 60D-70° ye varan eğimler sunarlar. Pliyosen kayalar ise yatay ve yataya yakındır.

KIVRIMLAR

Genel olarak Toros Kuşağı kesiminde, gerekse kuzeyindeki İç Toros Kuşağı kesiminde kıvrım eksenleri de yukanda belirtilen tabaka doğrultuları ile aynıdır. Ancak bölgenin tektonize oluşu ve tersiyer oluşukları ile örtülü bulunuşu kıvrım oluşuklarını örttüğünden, kayda değer önemli kıvrım yapıları saptanamamıştır.

Emirdağ Grubu Formasyonları yaklaşık K25°B gidişler yüzler vermektedir. Fakat tabaka yapıları bu gidişe genellikle aykırı olup tabaka doğrultuları KD-GB , KB-GD ve bazen de D-B doğrultulanndadır. Bu doğrultular K10°-80°D , K10°-80°B arasında incelenmiştir. Tabaka doğrultularının bu şekilde değişmesi başlangıçtan günümüze değin gelişmiş olan değişik derecelerdeki yan basınçlara uğramış olmasındandır. Buna göre antiklinal ve senklinal özellikler saptanamamıştır.

FAYLAR

Bölge uzun zaman sıkışma tektoniğinin etkisi altında kalmıştır. Bu sıkışma sonucu genellikle ters faylar, itki fayları

Afyon Karahisar Fay Haritası

oluşturmuştur. Neojen sonucu meydana gelen faylar ise genellikle normal çekimli faylardır.

Afyonkarahisar K25 c3 paftasında, Sultandede Tepe’de Kambriyen Kireçtaşı, Ordovisien yaşlı Seydişehir Formasyonu üzerine itilmiştir. Bu ters fay KB-GD doğrultulu olup, 5-6 km uzunluğundadır. Bu fayın hemen KB‘sında yine KB-GD doğrultulu ve 2 km uzunluğunda aynı nitelikli bir fayı yaklaşık 90° ile kesen bir başka fay gözlenir. Afyonkarahisar K24 d3 paftasında, Başağaç köyü kuzeyinde de önemli bir itki fayı gözlenmiştir. Bu itki faylarının oluşumu Tersiyer öncesi, büyük bir olasılıkla Kretase olmalıdır.

Tersiyer formasyonlarını kesen faylar ise genellikle normal çekimli faylardır. Örneğin, Afyonkarahisar K24 d3 paftasında, Çambeyli KD ‘unda 3 km KB-GD’lu fay neojen oluşuklarını etkilemiştir. Aynı şekilde Afyonkarahisar K24 d1 paftasında Çukurca Köyü G’inde D-B doğrultulu yaklaşık 3-4 km uzunluğundaki normal fay Orta- Üst Miyosen yaşlı Yeniköy Formasyonunu kesmiştir. Afyonkarahisar K24 e1 paftasında yer alan KD-GB doğrultulu ve uzunluğu yaklaşık 7 km’yi bulan önemli bir fay, Afyonkarahisar K24 a2 paftasında Mesozoyik ve Pliyosen formasyonlarını kesen Afyonkarahisar K25 di paftasında Belkaracaören ile Bozdoğan arasında 1-2 km uzunluğunda KD-GB doğrultulu, Afyonkarahisar K25 d3 paftasında yine KD-GB doğrultulu ve uzunlukları 8-l0 km, Afyonkarahisar K24 b4, K25 d2 paftalarında doğrultuları DB ve KB olan uzunluklar 10-15 km ‘ye varan genç oluşukları etkilemiş normal gravite fayları mevcuttur.

Bu genç kırıklar genellikle bugünkü havza doğrultularına paralel olup , onları kontrol eder mahiyettedir. İnceleme alanındaki röliyef horst-graben görünümündedir. İnceleme alanında hem sıkışma ve hem de gerilme kuvvetleri etken olmaktadır. Bölgedeki kayaçlar, şiddetli sıkışma tektoniği etkisinde kalarak itki faylanmalarına uğramıştır. Bu durum Neojen’e kadar sürmüştür. Neojen’de sıkışmanın etkinliği kaybolmasına karşı zaman zaman Neojen yaşlı çökellerde yersel ters faylanmalara rastlanmaktadır. Neojen sonu ise bölgede çekim tektoniği sonucu normal faylar oluşmuştur. Bunların başlıcaları aşağıdadır.

Sultandağı Fayı:

Toros kuşağını İç Toros kuşağından ayınr. KB-GD doğrultusunda yaklaşık 100 km ‘lik bir uzanıma sahiptir. Fakat inceleme alanının GB kesiminde 8-10 km ‘lik bir kısmı izlenmektedir. Batıda Afyonkarahisar’a doğru batı ve güneybatıya doğru bir dönüş yapmaktadır. Sultandağı Fayı uzun süre aktivitesini korumuş bir itki fayı özelliğinde olup, Sultan dağlarının K, KD ‘ya bugünkü konumunu kazanmasını ve bu dağların yükselmesini sağlamıştır. Sultandağları’ndaki Miyosen oluşuklarını dahi etkilemiş, onlann üzerine Sultandağları kayaçlarının itilmelerini sağlamıştır.

Büyükkarabağ Fayı:

İnceleme alanındaki fay sistemleri genellikle KD-GB doğrultuludur. Büyükkarabağ fayı Afyonkarahisar K26 d2 paftasından başlar ve kuzeydoğuya doğru Afyonkarahisar K26 a3 paftasında devam ederek Büyükkarabağ Köyü’nü geçtikten sonra yaklaşık kuzey ile 45° xlik bir açı yaparak Afyonkarahisar K26 b2 paftası içindeki Bademli köyüne kadar uzanır. Büyükkarabağ Fayı 40 km xlik bir uzunluğa sahiptir. KB tarafı yükselmiş, GD tarafı düşmüş normal eğim atımlı bir faydır. Fay düzleminin eğimi güneydoğudadır. Bu fay gerilme tektoniği sonucu Neojen sonunda meydana gelmiştir.

Çamlıkdere Fayı:

Afyonkarahisar K26 a3 paftasının güneybatısında KD-GB doğrultuya sahip, fay düzlemi güneydoğuya eğimli bir faydır. Uzunluğu yaklaşık 8 km kadardır.

Öce Tepe Fayı:

Afyonkarahisar K26 a3 paftasında çamlıkdere fayını kesen KD-GB doğrultulu yaklaşık 7 km uzunluğunda normal eğim atımlı bir faydır. Fay düzleminin eğimi kuzeydoğuyadır.

Cebrail Fayı:

Ilgın K27 d1 paftasının güneydoğusunda K45°D doğrultulu yaklaşık 25-30 km uzunluğunda normal eğim atımlı bir faydır. Fay düzleminin eğimi güneydoğuya doğru olup güneydoğu bloğu düşmüş, kuzeybatı bloğu yükselmiştir.

Ayrıtepe Fayı:

Ilgın K27 d1 ve d2 paftalarında Ayntepe Köyü vnün yaklaçık 3 km batısında kd-gb doğrultulu 15 km uzunluğunda normal eğim atımlı bir faydır. Doğrultusu K27 di paftasında D-B doğrultusunu alır. Kuzeybatı bloğu yükselmiş, güneydoğu bloğu düşmüştür.

DİSKORDANSLAR :

İnceleme alanında stratigrafi istifinde belirlenebilen ilk diskordans Seydişehir şistleri ile Yalnızağaç Formasyonu arasındadır. Daha sonra rastlanan önemli diskordanslar Afyon Metamorfitieri ile Mesazoyik birimleri arasındadır. Zaman zaman çok net olarak izlenen bu hatlar, Mesazoyik birimlerinin aşamalı olarak geçmesiyle oluşmuştur. Miyosen yaşlı birimler çok net olarak temel üzerine diskurdan olarak gelir. En son olarak Pliyosen kayaları bütün yaşlı birimler üzerinde bir diskordan hattı ile yatay olarak yer alır. Kuvaterner yaşlı oluşuklar diskordan olarak temel üzerine gelir.

 

 

Hakkında evcin

Ersinevcin

İlginizi Çekebilir

ÜNİVERSİTE’DE JEOLOJİ SEÇENE DEVLET’TEN BURS

ÜNİVERSİTE’DE JEOLOJİ SEÇENE DEVLET’TEN BURS Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Başkanı Prof. Dr. Yekta Saraç, 2017-2018 döneminden ...

Bir cevap yazın