Anasayfa / Genel / ÇAKMAKTAŞI NEDİR ? NASIL OLUŞUR ?

ÇAKMAKTAŞI NEDİR ? NASIL OLUŞUR ?

ÇAKMAKTAŞI NEDİR ? NASIL OLUŞUR ?

Çakmaktaşı nedir ?

Çakmaktaşı, gri, kahverengi veya siyah renkli kuvars olarak adlandırılsa da esas olarak, silikanın kriptokristalin bir formudur. Günlenme ile rengi bozularak sarımsı kahveden krem beyazına kadar farklı renklere sahiptir. Çakmaktaşlarının kökeni hakkında en genel görüş, boyutları çok küçük olan silis spikülleri (süngerlerde yumuşak vücut yapısını ayakta tutan parçalar); Radyolarya ve diyatome gibi sedimanlardaki deniz suyu içindeki solüsyonlarda bulunan silikalı organizmalardan meydana geldiği şeklindedir.

Bu tanımıyla silisli sedimanter kayaçlar sınıfına katılan çakmaktaşları, bantlı, yumrulu, tabakalı, nodüllü çört olarak, biyojen veya anorganik kaynaklı silisten veya mevcut sedimanter oluşumların diyajenez esnasında değişmesiyle, başka bir deyişle silisleşmesi ile oluşur. Sertlik derecesi 7 olan çakmaktaşları, camsı görünümünde olup konkoidal bir yapı sergiler. Taze kırılan parçalan son derece sert keskin köşelere sahiptir. Eski insanlar çakmaktaşını bu işlevsel özelliğini kullanarak, farklı amaçlar için değişik türde aletler olarak şekillendirmişlerdir. Yaklaşık 5.000 yıl önce çakmaktaşını avlanma amaçlı kullanan insanoğlu, yüzyıllar sonra bu sefer avlanma amaçlı değil de daha çok karşısındaki düşmanı öldürme amaçlı olarak geliştirmiş olduğu ateşli silahlarda kullanmıştır.

Çakmataşı Nasıl oluşur ve Fosilli Çakmaktaşları ?

İngiltere’nin güneyinde yer alan Sussex bölgesinde bulunan çakmaktaşları. Bu bölgedeki çakmaktaşlarının eski insanlar tarafından alet yapımında kullanıldığı kayıtlarda  mevcuttur. Geç Kretase yaşlı (71-65 milyon yıl) tebeşir adıyla ünlenen sedimanter kayalar içinde bulunan çakmaktaşı bantlarının ayrıntılı incelenmesi bu kayaların zengin denizel omurgasız fosiller (örn. brakiyopod, bryozoa, sefalopod, krinoid, ekinit, spongea) ile iz fosiller- ve bitki fosilleri içerdiğini ortaya konulmuştur

Canlı organizma öldüğü zaman deniz dibine düşüp, sediman içinde gömüldüğü sırada, kavkısının içi kalkerli, killi, kumlu çamurlarla doldurulur. Diyajenez sırasında veya sonrasında sediman içine giren C02’li sular kalkerli ve aragonitti kavkıları kolayca erittiklerinden fosillerin iç dolgularına iç kalıp halinde rastlanabilmektedir. Çakmaktaşları içinde fosilleşme, işte bu noktada diğer sedimanter kayaçlar içindeki normal gelişen fosilleşme evresinden ayrılır. Canlının ölmesiyle başlayan fosilleşme

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

süreci, canlı kalıntısının, iyi pekişmemiş, gözenekli silisli sünger spikülleri, diyatome ve radyolarya artıklarından oluşmuş biyojen silisli bir sediman üzerine düşmesiyle devam eder. Zaman içinde diyajenez sırasında ölü organizmamn gözenekleri CO2li sular yerine Si02 ile dolar ve zamanla sert bir yapı kazanarak çört veya çakmaktaşım oluşturur. Eski bir canlıya ait yapıları, çakmaktaşı içinde bazen kavkılarının dış kalıpları kalmış şekilde bulunur. Dış kalıbı dolduran sedimanlar içinde dış kalıp dolgusuda fosilin yerini tutar.

Jeolojik dönemlerde yaşamış pek çok omurgasız denizel fauna ve bitki örnekleri çakmaktaşı içinde fosilleşip korunabilmişlerdir. Özellikle Avrupa’da çok yaygın olarak görülen fosillerin yaşam izlerini karakterize eden ve canlının yaşam ortamını ve davranışlarını anlamamıza yardımcı olan iz fosillerin de (Thalassinoides, Chondrites, Muensteria, Zoophycos gibi.); çakmaktaşlan içinde gözlenmesi dikkat çekicidir. Bitki fosillerinden ise nadir de olsa çok iyi örnekler çakmaktaşlan içinde bulunmuştur. Kuzey Avrupa’da Geç Kretase yaşlı sedimanter kabalar içindeki çakmaktaşı bantlarında denize çok yakın bir şekilde yaşamış kozalaklı ağaçlara ait Cryptjımeriopsijf eluvialis türü bitki fosilleri barındırmaktadır.

Hakkında Alperen Tolga GÖZÜTOK

Tolgagztk
Kurucu Yönetici - Jeoloji Mühendisi

İlginizi Çekebilir

Mühendisler için Jeoloji Bilgileri

Mühendisler için Jeoloji Bilgileri Sayın okuyucularımız bugün size Mühendisler için jeoloji bilgileri hakkında bir kitap ...

Bir Cevap Yazın