Anasayfa / Mineraloji / Elementler ve Sağlık

Elementler ve Sağlık

images

Yerkabuğu, deniz ve atmosferde 92 ve ayrıca 22 kuramsal veya gözlenen element olduğu bilinmekte olup, bunların bir kısmının insan sağlığındaki rolü henüz keşfedilmemiş yüzlerce izotopu bulunmaktadır. Yerkabuğu (kütlece); O % 46.5, Si % 28.0, Al % 8.1, Fe % 5.1, Ca % 3.5, Na %3.0, K % 2.5, Mg % 2.2, Ti % 0.5 içermektedir. Okyanuslarda (kütlece) bu oran O % 85.79, H % 10.67, Cl % 2.07, Na % 1.14, Mg % 0.14 ve diğerler elementler % 0.19 şeklindedir. Atmosferde ise (kuru hava hacmi) N % 78.08, O % 20.95, Ar % 0.93, CO2 % 0.03, Ne % 0.0018, He % 0.0005, Kr % 0.0001, H % 0.00005 ve Xe % 0.000008 olarak saptanmıştır.

Element ve minerallerin insan sağlığı ile olan ilişkisini, insan vücudundaki her doku, sıvı, hücre ve organda dengelerini koruduğunu bilmenin insan sağlığını korumada temel olduğu açıktır. İnsan vücudunda % 61.2 O, % 22.85 C, % 10 H, % 2.57 N, % 1.42 Ca, % 1.11 P, % 0.2 S, % 0.2 K, % 0.14 Na, % 0.12 Cl, % 0.027 Mg, % 0.26 Si, % 0.006 Fe, % 0.0037 F, % 0.0033 Zn, % 0.00046 Rb, % 0.00046 Sr, % 0.00029 Br, % 0.00017 Pb, % 0.00010 Cu, % 0.00009 Al, % 0.00007 Cd, % 0.00003 B, % 0.00002 Mn, % 0.00002 I, % 0.00001 Ni, % 0.00001 Au, % 0.00001 Mo, % 0.000003 Cr, % 0.000002 Cs, % 0.000002 Co ve % 0.000001 U bulunmaktadır. 70 kilogram insan vücudunda da 45.5 kg O, 12.6 kg C, 7 kg H, 2.1 kg N, 1.02 kg Ca, 0.2 kg P vardır.

5-element-8_aqc

Eğer Ca olmasaydı, dişlerimiz sert bir elmaya bile dayanamaz, parçalanırdı. Fe olmasaydı, kanımız hemoglobin moleküllerinden yoksun kalır, bu sebeple de dokularımıza O gidemezdi. S olmasaydı, saçlarımız dirençsiz kalır, derimiz ise canlılığını asla koruyamazdı. K ve Na olmasaydı, ozmotik denge bozulacak hücrelerimiz elektrik gücünü kaybedecek, dolayısıyla sinir ve kas hücreleri arasında iletişim kurulamayacak ve hızla yaşlanma baş gösterecekti (Boz, 2004). Elementler ağırlığımızın yaklaşık % 4’ünü oluşturmaktadır. Bunların eksikliği veya fazlalığı durumunda organizmadaki iç mekanizmayla anında ayarlama yapılmaktadır. Örneğin, kandaki Ca miktarında bir azalma olduğunda, bir başka Ca deposu olan kemiklerden gerekli miktar temin edilmekte ve eksiklik giderilmektedir. Anne karnındaki yavrunun kemik gelişimi için annenin diş ve kemiklerinden Ca çekilmekte olup, pek çok anne hamilelik döneminde bu sebeple dişini kaybetmekte, yani yavrusu için feda etmektedir. Vücudumuz, besinlerdeki Fe’in normal şartlarda sadece % 10’unu emebilmekte, ancak herhangi bir sebepten dolayı bir Fe eksikliği doğduğunda, emme kapasitesi 5 kat artabilmektedir. Bu ideal dengenin bir başka tipik örneği de Na miktarı aşırı tuzlu beslenme sonucu yükseldiği zaman, derhal böbrekler devreye girmekte ve bu Na fazlasını idrar yoluyla organizmadan temizlemektedir. Vücuttaki elementler, miktarlarına göre sınıflandırılmaktadır. İnsanın günlük ortalama 100 μm dan fazla ihtiyaç duyduğu elementler “makro”, bu değerin altındakiler ise “mikro” olarak adlandırılmaktadır. Bir başka sınıflandırma ise “faydalı”, “zararlı” ve “nötr” elementler şeklinde olmakta, örneğin; K, Na ve P gibi sağlık açısından vazgeçilmez olan elementler “faydalı”, Hg ve Pb gibi elementler “zararlı”, Ni, Co ve V gibi elementler de “nötr” olarak kabul edilmektedir.

Doku için gerekli olan elementler H, Na, Mg, K, Ca, C, N, K ve Cl’dur. Eser miktarda gerekli olanlar Fe, Cr, Cu, Zn, Se, Mo, I, Mn ve Co olup, dokuda birikenler ise Ni, As, Al, Ba, Pb ve Hg’dir. As, Ba, Br, Cd, Cu, Cr, F, Pb, Hg, nitratlar, Se, Ag ve Na yüksek derişimlerde alındığında sağlık sorunlarına yol açmaktadırlar.

Hakkında Alperen Tolga GÖZÜTOK

Tolgagztk
Kurucu Yönetici - Jeoloji Mühendisi

İlginizi Çekebilir

ÇAKMAKTAŞI NEDİR ? NASIL OLUŞUR ?

ÇAKMAKTAŞI NEDİR ? NASIL OLUŞUR ? Çakmaktaşı nedir ? Çakmaktaşı, gri, kahverengi veya siyah renkli ...

Bir cevap yazın