Anasayfa / Genel / SONDAJ’DAKİ BÜYÜK SORUNLARDAN BİRİ TİJ KAMÇILAMASI

SONDAJ’DAKİ BÜYÜK SORUNLARDAN BİRİ TİJ KAMÇILAMASI

SONDAJ’DAKİ BÜYÜK SORUNLARDAN BİRİ TİJ KAMÇILAMASI

Sayın okuyucularımız jeoloji mühendisleri ve sondörler için sondaj yaparken karşılaştıkları ve tatsız bir sonla (sondaj tij takım kayıpları) ile bitebilecek olan; sondaj’daki büyük sorunlardan biri tiç kamçılaması hakkında yazımız sizler tüm sektör için yazdık.

Tij kamçılanması nedir ?

Sondaj kuyusunda, tij ve karotiyerin birlikte dönmesi sırasında tijlerin yalpa yapmasınatij kamçılanması(tij titreşimi) denilmektedir. Tij kamçılanması; eski, eğri ve esneklik özel- liğini kaybetmiş tijlerin takımda kullanılması veya takıma yüksek oranda baskı uygulanması sonucunda oluşmaktadır. Tij kamçılanması söz konusu olmadığı durumda takım normal olarak 7 no’lu eksen etrafında yalpa yapmadan dönmektedir(Şekil 1). Kamçılanma sırasında ise, takım 6 no’lu eksen etrafında döner.

Şekil 1. Tij kamçılanmasının karotiyerdeki

Tij kamçılanması sırasında, matkap matrisinin bir kısmı kuyu tabanına değer ve kesme işlemini sadece bu kısım yapar. Normal şartlarda ise, baskının matris üzerine eşit miktar- da gelmesi gereklidir. Fakat, tij kamçılanması sırasında bu baskı çok az sayıda elmas tanesi üzerine ve farklı miktarlarda gelmektedir. Şekil 1’de görüldüğü gibi, matrisin A ucu kuyu tabanına değdiğinde B ucu askıda kalır ve kuyu tabanına değmez. Sonuçta, elmas taneleri çok hızlı bir şekilde matristen kopar ve kuyu tabanında kalır.

Tij kamçılanması nedeniyle kuyu duvarında ve karot yüzeyinde girinti ve çıkıntılar artar. Bu durumda, karot yanal gerilmelere de maruz kalır. Formasyon yumuşak veya orta sert ise, yanal gerilmelerin en yüksek olduğu durumda karot kırılır(8 no’lu durum). Kırılma sonucunda karotta ufalanma başlar.

Tij kamçılanmasını önlemek için aşağıdaki hususlara dikkat edilmelidir;
  1. Formasyon özellikleri iyi bir şekilde tespit edilmelidir.
  2. Baskı ve dönüş hızı değerleri, delinen formasyona uygun olacak şekilde ayarlanmalıdır.
  3. Yumuşak formasyonlarda sık sık manevra yapılmalıdır.
  4. Eğri ve yıpranmış olan tijler takımda kullanılmamalıdır.
  5. Takımdaki bütün tijler aynı özellik ve uzunlukta olmalıdır.
  6. Segman kontrol edilmeli ve gerekirse değiştirilmelidir.

Segman kontrolü ve değişimi

Şekil 2’de görüldüğü gibi; matkap, portron ve segman yuvası segman içerisinde sıkışıp kalan karot parçasını

Şekil 2. Segman kontrolü ve karotun karotiyerden çıkartılması(Albayrak, 1970)

çıkarmak için A yönünden okla gösterilen yöne doğru çekilmelidir. Karotun kolay bir şekilde çıkmaması durumunda,

 

sondaj sıvısı ile iyi bir şekilde yıkanmalı ve üzerine lastik tokmak ile vurularak sarsıntıdan gevşemesi sağlanmalıdır. A yönünün tersinde yapılacak zorlamalar karotu daha fazla sıkıştıracaktır.

ilk defa kullanılacak bir segmanın kontrolü, bu şekilde yapılmalıdır. Karot, A yönünden matkap veya segman içerisine itildiğinde girmelidir. A yönüne doğru çekildiğinde ise gelmemelidir. Kontrol edilen segman, karotiyerde kullanılmalıdır. Karotun A yönünden itilip tekrar geriye doğru gelmesi durumunda segman görevini yapmıyor demektir. Bu şekilde olan bir segmanın kullanılması durumunda, karotiyerdeki bütün karotlar kuyu içerisine düşecektir.

Jeolojimuhendisleri.NET Ekibi

 

 

Hakkında evcin

Ersinevcin

İlginizi Çekebilir

Mühendisler için Jeoloji Bilgileri

Mühendisler için Jeoloji Bilgileri Sayın okuyucularımız bugün size Mühendisler için jeoloji bilgileri hakkında bir kitap ...

Bir Cevap Yazın