Anasayfa / Jeomorfoloji / Türkiye’nin Jeolojik Oluşumları

Türkiye’nin Jeolojik Oluşumları

Lagün: Dalga ve akıntılar, taşıdıkları maddeleri denizin sığlaştığı yerlerde ve küçük koylarda biriktirir.   Böylece kıyıdan denize doğru ok biçiminde yığıntılar oluşur. “Kıyı oku” denen bu yığıntılar bir koyun önünü tümüyle kapatabilir. Böylece kıyı okunun gerisinde “lagün” oluşur. Bu oluşumlara “deniz kulağı” ya da “kıyı set gölü” de denir.4
Falez: Dalgalar aşındırma yaparken, başlangıçta çarptıkları kıyı boyunca bir çentik açarlar. Buna “dalga oyuğu” denir. Bunlar derinleştikçe üzerlerindeki kütleler kopar ve düşer. Böylece kıyı boyunca oluşan dikliklere “falez” ya da “yalıyar” denir.

5

Traverten: Travertenler, genellikle sıcak su kaynaklarının yakınında, kireçli suların yayılarak aktığı alanlarda, kirecin çökelmesiyle oluşan basamaklardır. Pamukkale travertenleri bu şekilde oluşmuştur.

6

Delta: Akarsular, izledikleri yol boyunca aşındırdıkları ve taşıdıkları maddeleri eğimin azaldığı bölgelerde biriktirmeye başlar. Deltalar da akarsuların taşıdıkları maddelerin denizde birikmesiyle ortaya çıkan üçgen biçimli oluşumlardır. Deltaların oluşabilmesi için gelgit olaylarının, güçlü akıntıların olmaması, kıyının sığ ve akarsu ağzında eğimin az olması gerekir.

7

Yüzenada: Yüzenadalar bataklık ve göllerin kenarlarındaki materyallerin doldurduğu organik madde bakımından zengin alanlardan koparak ve sudaki asılı maddelerin sucul bitkilerde tutunarak gelişmesiyle oluşur. Oluşum başlayıp zaman geçtikçe bitkilerin köklerinin sıkılaşarak keçemsi bir doku oluşturması, bitkilerin kuruma-yeşerme süreçlerindeki toprak oluşumu gibi gelişmeler, birleşme ile parçalanmalar adaların oluşumu sürecini tamamlar.

8

Şelale: Akarsuların, yüksekten döküldüğü yerlere şelale denir. Şelalelerin döküldüğü yerlerde, hızla düşen suların ve içindeki taş, çakıl gibi maddelerin çarptığı yeri aşındırmasıyla “dev kazanları” adı verilen çukurlar oluşur.

9

Peribacası: Yanardağların püskürttüğü kül, kum ve lav parçacıklarının yaygın olarak bulunduğu vadi ve platoların yamaçları, sel suları ve rüzgârla aşınır. Ancak aynı bölgede bulunan sert taşlar kolayca aşınmaz. Bu taşlar, altlarında kalan ve kolay aşınan bölgeleri ağırlıklarıyla sıkıştırarak buraların aşınmasını da zorlaştırırlar.

10

Obruk: Yeraltındaki mağaraların tavanlarının eriyip incelerek çökmesi sonucunda oluşmuş çukurlardır. Bu nedenle obrukların yamaçlarında, çöken tavana ait bloklar görülür. Derinlikleri 250 – 300 metreyi bulabilir. Bazılarının tabanında göl bulunur. Konya – Karapınar bölgesinde daha yaygındırlar.

11

Sirk Gölü: Buzullar da akarsular ve rüzgârlar gibi aşındırma ve biriktirme yaparak yeryüzünü biçimlendirirler. Buzul aşındırmasıyla buzul vadileri, “sirkler” (buz yalakları) ve“hörgüç kayalar” denilen özel yapılar oluşur. Sirkler, buzulun ilk oluşmaya başladığı yerde aşınma sonucunda ortaya çıkan küçük çukurlardır.

12

Kaynaklar

*Gözenç, S., Gümüş, E. ve G. Ertin, “Türkiye’nin Jeolojik Yapısı ve Jeomorfolojik Özellikleri,                                                              

*” Türkiye Coğrafyası içinde, Anadolu Üniversitesi Yayınları No: 1069, Eskişehir, 1998.                                                                    

* Yılmaz, A., “Jeolojik Mirasımız,” Bilim ve Teknik, Temmuz 2002.                                                                                                          

*Coşkun M. Y., “Türkiye’nin Jeolojik Oluşumları,” Bilim Çocuk, Ağustos 2006.                                                                                        

*Bulut, İ. ve M. Girgin, “Gölbel Gölü ve Yüzen Adalar,”

*Tabiat ve İnsan 44: 1, Mart 2010

Fotoğraflar: Turgut Tarhan
Hazırlayan: Dr. Bülent Gözcelioğlu

Hakkında Alperen Tolga GÖZÜTOK

Tolgagztk
Kurucu Yönetici - Jeoloji Mühendisi

İlginizi Çekebilir

Meke Krater Gölü

Meke Krater Gölü, Konya`nın Karapınar ilçesinde, sönmüş bir volkan kraterinin suyla dolmasıyla oluşan ve ortasında ...

Bir Cevap Yazın